'Keuring schoolgebouwen is voldoen aan je zorgplicht'

Onderhoud aan schoolgebouwen is noodzakelijk. Dat je daarvoor meerjarig geld moet reserveren, heeft het onderwijs intussen wel begrepen, meent Rinus van Nieuwkasteele. Hoe je praktisch zorgt dat een pand degelijk en veilig blijft, daar legt de bouwkundig adviseur als docent bij FiAC steeds meer het accent op. ‘Scholen beseffen onvoldoende welke risico’s verbonden zijn aan nalatigheden. Goed weten waarop je bij het onderhoud te letten hebt, daarmee haal je momenteel de grootste winst.’

Anders dan de onderwijsinspectie komt het bouwkundig toezicht (Bouw- en Woningtoezicht) nauwelijks bij de scholen binnen. ‘Door de bezuinigingen komen die diensten de laatste jaren vooral in actie als er een incident is. Preventief toezicht is er nauwelijks, waardoor je ook nauwelijks voor sancties hoeft te vrezen. Maar ook zonder die druk blijft de zorgplicht voor leerlingen en personeel bestaan. En juist het verzaken van die zorgplicht kan bij calamiteiten dure gevolgen hebben.’ Een vergelijking met het wegverkeer ligt voor de hand. Waar de APK is ingevoerd met het oog op meer veiligheid, laat de doorsnee particulier zijn auto vooral keuren uit angst voor de boete die de RDW je automatisch oplegt als je te laat bent.

Ook schoolgebouwen hebben een soort APK nodig om veilig te blijven als werk- en leerplek. Als bouwkundige met lange ervaring in de woningbouw en bedrijfshuisvesting viel Rinus van Nieuwkasteele één ding op toen hij in 2011 voor FiAC ging lesgeven. “Scholen hebben te maken met veel regels en winden zich erg op over eisen van de onderwijsinspectie. Maar als ik een overzicht geef van technische keuringen die verplicht zijn, dan zie ik deelnemers ineens fanatiek meeschrijven. Het is alsof er alarmbellen gaan rinkelen. En terecht, in de zin dat je grote risico’s loopt als bijvoorbeeld het certificaat op een lift verlopen is. Gebeurt er een ongeval, dan ben je volledig aansprakelijk. Maar de zorgplicht is er ook wanneer je geen enkele regel hebt overtreden. Ben je nalatig geweest in de bouwtechnische zorg voor de mensen in en om je pand, dan zijn de gevolgen voor eigen rekening.’

Asbest en legionella
Bij keuringen en inspecties gaat het om veel meer dan ‘the usual suspects’ zoals asbest. ‘Nog steeds is er in schoolgebouwen veel asbest aanwezig, omdat het een populair en goedkoop bouwmateriaal was. Nu vormt asbest een aanleiding voor paniek en broodje-aap-verhalen. Of ergens asbest in zit, kun je niet op het blote oog zien. Het gaat om minieme vezels, die je microscopisch moet waarnemen. Wat je moet doen als er inderdaad asbest verwijderd moet worden, is een kwestie van nuchter blijven en nooit in paniek de eerste offerte accepteren.’
Een groter, ook haast onzichtbaar gevaar vindt hij legionella. ‘Denk maar aan de zes weken zomervakantie. Juist in de warmste periode van het jaar liggen alle waterleidingen stil. Natuurlijk is het goed de leidingen te spoelen voor het nieuwe schooljaar begint, maar zorg dan wel dat je weet hoe dat moet. Het gevaar zit niet in het drinken van besmet water, maar juist in het inademen van waterdamp met legionella. De conciërge die in het belang van de leerlingen in actie komt, mag daar niet zelf ziek van worden.‘
Bij de keuring van de elektrische installatie blijken aardlekschakelaars op den duur trager te worden in hun werking. Een grote stroomsterkte zie je evenmin met het blote oog, maar maakt bekabeling warm dan wel (te) heet. ‘Overbelaste stroomcircuits zijn vaker de oorzaak van brand dan blikseminslag. Een NEN 3140 keuring van de elektra is niet verplicht, maar als je die jaarlijks doet maak je wel aantoonbaar werk van je zorgplicht.’

Putjes en bomen
Naast al die onzichtbare gevaren, vindt Rinus van Nieuwkasteele juist de vraag wat conciërges en gebouwbeheerders visueel wèl waarnemen een spannende. ‘Tijdens een rondje om de school gaat het er niet alleen om wat je ziet, maar ook wat je moet weten om de juiste dingen te zien. Je hebt kennis nodig om te beoordelen of de schilder goed werk levert. Maar vrijwel niemand weet dat je vooraf bij de verffabriek gratis advies kunt krijgen over materialen, zodat je betere offertes krijgen. Bij zo’n rondje krijg je wel eens discussie of je verrotting aan een kozijn nog kunt repareren of dat je het moet vervangen. Maar opmerkelijk is iets dat vrijwel niemand ziet. De bomen op het plein zijn ook onderdeel van onderhoud en veiligheid. Er hoeft maar eentje ongezond te zijn en er is een  storm, dan heb je meer ellende dan van het verstopte rioolputje dat wel is gezien. En als er iemand letsel aan het omwaaien van een boom overhoudt, dan geldt opnieuw mijn verhaal over de zorgplicht….’